Rangkuman Bahasa Jawa Kelas 4

📚 Materi Rangkuman

Rangkuman iki disusun manut kisi-kisi Bahasa Jawa Kelas 4 sing ngemot 40 soal, kanthi materi utama Geguritan lan Crita Wayang/Pandhawa. fileciteturn3file0L13-L20

A. Geguritan

Geguritan yaiku karya sastra Jawa awujud puisi. Geguritan ngandharake gagasan, rasa, pengalaman, utawa pitutur pangripta kanthi basa sing dipilih kanthi endah.

Guritan minangka dhasar tembung geguritan. Ing pangerten prasaja, geguritan gegayutan karo kegiatan ngarang utawa nggubah reriptan sastra.
Titikan geguritan: (1) awujud gatra/baris, (2) nggunakake pilihan tembung kang endah, (3) ngandharake rasa utawa gagasan pangripta, (4) bisa nduweni irama/rima, lan (5) ngemot isi utawa pitutur.
Gagrak anyar luwih bebas tinimbang gagrak lawas lan ora kaiket paugeran tradhisional kanthi ketat. Geguritan gagrak anyar nggunakake basa Jawa jaman saiki lan luwih ngutamakake ekspresi.

B. Unsur lan Teknik Maca Geguritan

Nalika maca geguritan kudu nggatekake lafal, intonasi, ekspresi, artikulasi, volume, lan panghayatan.

Lafal yaiku cara ngucapake tembung kanthi cetha lan bener. Artikulasi yaiku cethane pangucapan swara/tembung. Intonasi yaiku munggah-mudhune swara. Volume yaiku banter-aluse swara. Ekspresi yaiku pasuryan lan gerak sing nggambarake rasa sajrone maca.
Purwakanthi yaiku runtuting utawa pepadhaning swara/basa ing ukara utawa larik. Salah siji sing kerep ditemokake yaiku persamaan swara.
Citraan yaiku gambaran/imajinasi ing geguritan sing bisa nyentuh pangrasa utawa pancaindra, kayata citraan pandeleng, pangrungu, pangambu, pangecap, lan pangraba.
Gancaran yaiku ngowahi geguritan dadi wujud prosa kanthi njlentrehake isine nganggo ukara biasa tanpa ngilangake makna pokok.

C. Geguritan Gagrak Lawas lan Gagrak Anyar

Gagrak lawas luwih raket karo paugeran sastra tradhisional, kayata aturan guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu ing jinis karya tartamtu.
Gagrak anyar luwih bebas: jumlah gatra, dawa cekake larik, lan rima ora kudu manut paugeran tradhisional kanthi ketat. Basa sing digunakake bisa luwih cedhak karo basa Jawa jaman saiki.
Paugeran yaiku aturan sing dadi pedoman ing karya sastra. Persamaan swara ing pungkasan baris bisa dadi salah siji unsur swara sing kudu digatekake.

D. Teks Crita Wayang: Pandhawa

Pandhawa yaiku lima sedulur ing crita wayang: Puntadewa/Yudhistira, Werkudara/Bimasena/Bratasena, Arjuna, Nakula, lan Sadewa.

Urutan saka pambarep nganti wuragil: 1 Puntadewa, 2 Werkudara, 3 Arjuna, 4 Nakula, 5 Sadewa.
Puntadewa dikenal minangka tokoh sing nduweni watak jujur, adil, sabar, lan wicaksana. Julukan getih putih gegayutan karo watake sing resik, suci, lan seneng tumindak becik.
Ibune Puntadewa/Yudhistira yaiku Dewi Kunti. Dewi Drupadi minangka garwane Pandhawa ing crita wayang.

E. Dasanama Tokoh Wayang

Dasanama yaiku jeneng liya utawa sebutan liya kanggo sawijining tokoh.

Dasanama Prabu Yudhistira/Puntadewa antara liya Puntadewa, Yudhistira/Yudhistira, Dharmawangsa, Ajatasatru, lan Darmakusuma.
Werkudara nduweni jeneng liya Bratasena lan Bimasena.
Ing soal dasanama, kudu bisa mbedakake jeneng liya tokoh siji karo tokoh liyane.

F. Papan, Kerajaan, lan Pusaka

Puntadewa minangka raja ing Ngamarta/Amarta. Madukara minangka ksatrian/papan panggonane Arjuna.

Pusaka Yudhistira sing awujud kitab yaiku Jamus Kalimasada. Pusaka iki kerep digandhengake karo kawicaksanan, kabeneran, lan kapercayan marang nilai becik.
Perang gedhe antarane Pandhawa lan Kurawa yaiku Baratayuda.

G. Seni Pertunjukan Wayang

Wayang yaiku seni pertunjukan tradhisional Jawa sing nggunakake paraga wayang, kayata wayang kulit, wayang kayu, utawa jinis wayang liyane. Dalang yaiku wong sing nyritakake lan mainake wayang.

Wayang ora mung minangka hiburan, nanging uga bisa dadi sarana nyampurake piwulang, nilai moral, kabudayan, lan crita kepahlawanan.

H. Nilai Karakter saka Tokoh Wayang

Salah siji nilai penting saka Puntadewa yaiku kejujuran. Kejujuran bisa ditrapake ing sekolah kanthi ora nyontek, mbalekake barang sing dudu duweke, ngakoni kesalahan, lan ngomong apa anane kanthi santun.

Yen nemokake dompet utawa barang duweke kanca, tumindak sing becik yaiku nggoleki pemilik utawa nyerahake marang guru supaya bisa dibalekake.

⭐ Tips Sinau

Geguritan: apalna titikan, unsur, gagrak lawas/anyar, purwakanthi, lafal, intonasi, ekspresi.

Crita wayang: apalna urutan Pandhawa, dasanama, watak, ksatrian, kerajaan, pusaka.

Yen ana soal amanat, goleki pitutur luhur saka tumindake paraga.

Watak jujur bisa ditrapake ing sekolah kanthi ora nyontek, mbalekake barang, lan ngakoni kesalahan.

Latih maca geguritan kanthi swara cetha, intonasi trep, lan ekspresi sing cocog.